Mięta: właściwości, odmiany i skutki picia naparu

Czym jest mięta i co w niej działa?

Mięta należy do rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), a mięta pieprzowa (Mentha × piperita) jest mieszańcem mięty nadwodnej i mięty zielonej. Surowcem zielarskim są dwa produkty:

• liść mięty pieprzowej, suszony albo świeży, z którego robi się napar,
• olejek eteryczny, otrzymywany przez destylację ziela z parą wodną.

Głównym składnikiem olejku jest mentol, odpowiedzialny za chłodzące wrażenie na języku, i to od niego zależy większość właściwości mięty. Farmakopea Europejska wymaga, by olejek miętowy zawierał od 30 do 55% mentolu i od 14 do 32% mentonu.

Odmiany mięty: którą wybrać do naparu, a którą do kuchni?

Do naparu bierze się miętę pieprzową, a do sałatek i napojów łagodniejszą miętę zieloną. Różnicę robi skład olejku: w zielonej dominuje karwon, mentolu jest w niej niewiele, stąd słodszy i mniej ostry smak.

W kuchni pieprzowa kłóci się z delikatnymi deserami: potrafi zagłuszyć śmietankę, owoce i wanilię, zostawiając sam chłód. Zielona lepiej dogaduje się z jogurtem i ogórkiem, bo niczego nie przykrywa. Mięta polna idzie do przemysłu, więc w kuchni jej nie szukaj.

Na co pomaga mięta według monografii EMA?

Zastosowania mięty dzielą się na dwa poziomy dowodów. Tak ujmuje to HMPC, Komitet ds. Produktów Leczniczych Roślinnych przy Europejskiej Agencji Leków, w monografiach unijnych. „Tradycyjne zastosowanie” opiera się na długim stosowaniu, a nie na badaniach klinicznych. „Ugruntowane zastosowanie” oznacza, że potwierdzają je badania. Liść ma status tradycyjny, olejek w kapsułkach dojelitowych ugruntowany, i tych dwóch rzeczy nie należy mieszać.

Napar z liści: trawienie i wzdęcia

Monografia dopuszcza tradycyjne zastosowanie liścia mięty pieprzowej przy objawowym łagodzeniu dolegliwości trawiennych, takich jak niestrawność i wzdęcia. Słowo „objawowym” jest tu istotne: napar łagodzi dolegliwość, a nie usuwa jej przyczyny. Jeśli wzdęcia wracają regularnie, potrzebna jest rozmowa z lekarzem, nie kolejne ziółko.

Olejek z mięty pieprzowej: jelita, skóra, ból głowy

W monografii olejku ugruntowane zastosowanie dotyczy skurczów i wzdęć, zwłaszcza w zespole jelita drażliwego. Chodzi o kapsułki dojelitowe dla dorosłych i młodzieży od 12 lat. Tradycyjnie olejek stosuje się też na skórę, przy objawach przeziębienia i kaszlu, bólach mięśni oraz napięciowym bólu głowy.

Olejek to skoncentrowana forma, a nie zamiennik naparu. Działania w jelitach drażliwych nie przypisuje się filiżance z liści, a olejku nie pije się prosto z butelki.

Ile witamin i minerałów mają świeże liście mięty?

Świeże liście mięty pieprzowej mają więcej wapnia i witaminy C niż zielonej, ale za to w zielonej jest więcej żelaza. Dane dotyczą 100 g liści, według bazy USDA FoodData Central (SR Legacy).

Mięty używa się w garści listków, nie w setkach gramów. To przyprawa i dodatek, a nie źródło składników odżywczych w diecie.

Mięta w kuchni i spiżarni: zastosowanie i przechowywanie

W kuchni mięta występuje w trzech postaciach, a każda ma swoje miejsce:

• świeża: do sałatek, jogurtu, ogórków i napojów,
• suszona: do naparów i mieszanek ziołowych,
• zamrożona w kostkach lodu: do zimnych napojów, gdy sezon na świeże listki minął.

Susz mięty trzyma się w szczelnym słoiku, w ciemności i w suchym miejscu, bo olejek eteryczny jest lotny i z otwartego naczynia ulatuje razem z zapachem. Podobnie warto traktować inne zioła do naparu, jak czystek. Susz po roku wyraźnie traci zapach, więc wolę mieć dwa małe słoiki niż jeden duży.

Negatywne skutki picia mięty: kto powinien uważać?

Za większość zastrzeżeń odpowiada ten sam mentol, który rozluźnia mięśnie jelit. Monografie EMA wymieniają kilka grup, którym mięta nie służy, a ich lista jest dłuższa, niż sugerują popularne poradniki pisane „na wszystko”.

Zgaga i refluks

Mentol rozluźnia dolny zwieracz przełyku, a rozluźniony zwieracz łatwiej przepuszcza treść żołądka w górę. Dlatego u osób ze zgagą lub przepukliną rozworu przełykowego dolegliwości mogą się nasilić. Amerykańskie Narodowe Centrum Zdrowia Komplementarnego i Integracyjnego (NCCIH) wymienia zgagę wśród działań niepożądanych olejku.

Mięta kłóci się tu z trzema rzeczami naraz: z refluksem, z ciężką kolacją i z leżeniem zaraz po posiłku. Gdy zgaga się zdarza, miętę lepiej odstawić.

Małe dzieci i niemowlęta

Olejku miętowego nie stosuje się u dzieci poniżej 2 lat, szczególnie na twarz i w okolice nosa, bo mentol może wywołać skurcz krtani. Naparu z liścia nie zaleca się dzieciom poniżej 4 lat, z powodu braku danych.

Ciąża i karmienie piersią

Z braku wystarczających danych liścia ani olejku nie zaleca się w ciąży i w okresie karmienia piersią. Decyzję o ziołach w tym czasie warto omówić z lekarzem prowadzącym.

Leki i choroby wątroby, pęcherzyka żółciowego

Przy olejku przeciwwskazaniem są choroby wątroby, zapalenie dróg żółciowych, kamica żółciowa i achlorhydria (brak kwasu solnego w soku żołądkowym). Leki zobojętniające kwas przyjęte razem z kapsułkami mogą przedwcześnie rozpuścić ich otoczkę, więc kapsułka przestaje być dojelitowa.

Kto przyjmuje leki na stałe albo leczy wątrobę lub drogi żółciowe, o olejku i kapsułkach powinien porozmawiać z lekarzem lub farmaceutą.

Co daje picie mięty na noc?

Mięta na noc nie daje nic szczególnego dla snu: napar nie pobudza, ale też nie usypia. Nie zawiera kofeiny, bo to napar ziołowy, a nie herbata z krzewu herbacianego. Jej tradycyjne zastosowanie w EMA to niestrawność i wzdęcia, wskazania dotyczącego snu brak.

Wskazanie dotyczące zasypiania ma natomiast melisa, uznana za tradycyjny środek przy łagodnym napięciu nerwowym i jako pomoc w zasypianiu. Rumianek ma status tradycyjnego środka przy łagodnych dolegliwościach żołądkowo-jelitowych, w tym wzdęciach, więc na wieczorny brzuch lepiej sprawdzi się napar z rumianku. Przy refluksie mięta wypita tuż przed położeniem się szkodzi bardziej niż w dzień, z powodu zwieracza opisanego wyżej.

Mięta to dodatek do posiłków i ziołowej apteczki, a podstawą jest zdrowe odżywianie na co dzień.